CHUYÊN ĐỀ SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY CÓ HÌNH ẢNH TRỰC QUAN TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ 9

1. Sử dụng bản đồ tư duy có hình ảnh trực quan trong dạy học tiết tổng kết ,ôn tập kiến thức
Sau mỗi chương, mỗi phần, giáo viên cần phải tổng kết, ôn tập, hệ thống hóa kiến thức cho học sinh trước khi các em làm bài tập, làm bài kiểm tra chương, kiểm tra học kì.
Tổng kết, ôn tập, hệ thống hoa kiến thức là việc làm bắt buộc không thể thiếu với giáo viên vật lí. Tuy nhiên không ít các tiết ôn tập củng cố đã không được giáo viên chú ý. Một số giáo viên thường cho học sinh nhắc lại một vài định luật, một vài công thức, chữa một vài bài tập, thế là xong. Với cách dạy như thế, học sinh không nắm được một cách khái quát kiến thức chương đó, không để lại một dấu ấn đáng nhớ nào và vì thế kiến thức các em nắm được không sâu sắc và chỉ nhớ được láng máng vài bài tập về chương đó.
Với thế mạnh của bản đồ tư duy có hình ảnh trực quan là kiến thức được hệ thống dưới dạng sơ đồ có hình ảnh minh họa, các đường nối là sự diễn tả mạch lôgic kiến thức hoặc các mối quan hệ nhân quả hay quan hệ tương đương. Cộng thêm màu sắc của các đường nối, màu sắc của các đơn vị kiến thức, sẽ giúp học sinh nhìn thấy "Bức tranh tổng thể"cả một phần kiến thức đã học. Có nhiều cách xây dựng bản đồ tư duy có hình ảnh trực quan trong tiết ôn tập, củng cố.
+ Cách 1: Thông thường giáo viên cho một số câu hỏi và bài tập để học sinh chuẩn bị ở nhà. Trong tiết ôn tập, củng cố, giáo viên hướng dẫn học sinh tự lập bản đồ tư duy , sau đó cho học sinh trao đổi kết quả với nhau và sau cùng đối chiếu với bản đồ tư duy có hình ảnh trực quan do giáo viên lập ra. Từng em có thể bổ sung hay sửa lại bản đồ tư duy của mình và coi đó là tài liệu ôn tập của chính mình.
+ Cách 2 : Giáo viên cho học sinh tự lập bản đồ tư duy ôn tập, củng cố chương ở nhà, coi đó là một bài tập cần thực hiện. Sau đó giáo viên thu lại, phân loại, nhận xét, đánh giá và giới thiệu một số bản đồ tư duy có hình ảnh trực quan tương đối hợp lí và đẹp để cả lớp tham khảo từ đó củng cố và khắc sâu kiến thức.
+ Cách 3: Giáo viên lập bản đồ tư duy mở. Trong giờ ôn tập, củng cố, giáo viên chỉ vẽ một số nhánh chính, thậm chí không đủ nhánh, hoặc thiếu (hoặc thừa) thông tin…trong tiết học đó, giáo viên yêu cầu học sinh tự bổ sung, thêm hoặc bớt thông tin… để cuối cùng toàn lớp lập được một bản đồ tư duy ôn tập, củng cố kiến thức chương đó tương đối hoàn chỉnh và hợp lí. Với cách làm này sẽ lôi cuốn được sự tham gia của học sinh (Suy nghĩ nhiều hơn, trao đổi nhiều hơn, tranh luận nhiều hơn) và giờ ôn tập tổng kết chương sẽ không tẻ nhạt và có chất lượng .
+ Cách 4: Chia nhóm và từng nhóm lập bản đồ tư duy. Tiếp đó, các nhóm lên trình bày bản đồ tư duy của nhóm, các nhóm khác nhận xét về các mặt như sau:
- Nội dung cơ bản cần ôn tập tổng kết kiến thức trong chương đã đủ chưa? Còn thiếu kiến thức nào không ?
- Cách trình bày đã hợp lí chưa ? Vị trí của các thông tin như thế nào? Thông tin nào đặt ở vị trí hiển thị? Thông tin nào, ảnh minh họa nào nên đưa vào phần Notes (chỉ khi nào dùng đến thì đưa con trỏ vào biểu tượng và thông tin thêm đó mới hiện ra)
- Cấu trúc của bản đồ tư duy đã hợp lí chưa?
- Màu sắc sử dụng và hình ảnh minh họa đã hợp lí chưa? Đã chú ý làm nổi bật nội dung kiến thức cơ bản chưa?
- Nhìn tổng thể có hợp lí không, có hấp dẫn được người học không?
Với các cách lập bản đồ tư duy như trên, chắc chắn giờ ôn tập, củng cố kiến thức sẽ tạo được hứng thú học tập