Truyện Kiều tác phẩm kỳ lạ bậc nhất trong văn học Việt Nam
tin
- 25 tháng trước 1511 lượt xem


LTS- Hai trăm năm nghiên cứu - bàn luận Truyền Kiều (Nhà xuất bản Văn hóa Giáo dục) của soạn giả Lê Xuân Lít là một tài liệu tham khảo đặc biệt về Nguyễn Du và Truyện Kiều. Đây là công trình tập hợp và tuyển chọn 208 bài viết của 158 tác giả về Truyện Kiều trong 200 năm qua. Cuốn sách cung cấp cho độc giả nguồn tư liệu phong phú và có giá trị, phản ánh những cách tiếp cận, đánh giá độc đáo của các học giả, các nhà nghiên cứu và đông đảo công chúng say mê Truyện Kiều trong và ngoài nước. Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc những nhận xét tâm huyết của soạn giả Lê Xuân Lít về những nét độc đáo và điểm "lạ" của Truyện Kiều.

Lạ ở chỗ: mỗi trang Kiều (chưa ai tổng kết được) đã phải chịu sức nặng của hàng trăm, hàng nghìn trang tranh luận, chú thích lý giải. Mỗi từ trong Kiều trĩu nặng bởi hàng vạn từ dùng để khai thác, tìm hiểu, suy ngẫm về nó. Chưa nói đến ý kiến của người bình dân (không cách gì ghi hết được), chỉ tính những trang sách, báo, công trình, chuyên khảo... nghiên cứu, bàn luận về Truyện Kiều đã được công bố cũng đã là một kho tư liệu phong phú, đa dạng và rất có giá trị. Riêng ngôn từ Truyện Kiều đã trở thành đối tượng nghiên cứu, giảng giải của một cuốn từ điển dày đến năm bảy trăm trang.
Lạ ở chỗ: từ lúc Truyện Kiều ra đời cho đến nay, gần 200 năm đã trôi qua nhưng vẫn không ngớt lời bàn luận, phẩm bình. Cứ giở một trang Kiều hay đọc lại một câu, một từ, một ý lại thấy mới, thấy lạ. Người bình dân ngâm nga, kể chuyện, hát hò, đối đáp, ru con ru cháu... bằng Truyện Kiều (cùng với ca dao, truyện cổ). Người có học thì xem đó là `thiên thu tuyệt diệu từ`... Truyện Kiều từ lâu đã trở thành người bạn đồng hành với bất cứ ai yêu quý ngôn ngữ Việt, giữ gìn trân trọng hồn Việt.
Lạ ở chỗ: sự thưởng thức Truyện Kiều được biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Thậm chí, mỗi hình thức đã định hình với những đặc trưng khác biệt: đố Kiều, bói Kiều, lẩy Kiều, tập Kiều, sân khấu Kiều, thơ phú vịnh Kiều. Có tác giả đã đem các nhân vật của Truyện Kiều ra xử án. Có tác giả từ Truyện Kiều thơ Nôm viết thành tiểu thuyết chương hồi thành chữ Hán khiến đời sau có người ngộ nhận là nguyên truyện mà Nguyễn Du đã dựa vào để sáng tác. Ngày nay có người viết lại Truyện Kiều bằng văn xuôi quốc ngữ, truyện tranh để cho thanh thiếu niên đọc.
Lạ ở chỗ: Truyện Kiều được nhiều người ngợi khen nhưng sự chê bai cũng không phải là ít. Tương truyền, Nguyễn Du viết xong Đoạn trường Tân thanh liền đưa cho bạn thân là Tiến sĩ Phạm Quý Thích xem. Phạm Quý Thích hết lời tán dương, ca tụng. Nhưng ngay sau đó, Chu Doãn Trí, học trò của Phạm Quý Thích lại cho rằng: Trời đất đâu có ghét hồng nhan, chỉ tại nàng Kiều tự tạo mối oan cho mình mà thôi. Từ sự kiện khởi đầu ấy, sau này các nhà nho giáo đều dạy cho con cháu: `Chớ đọc Thúy Vân, Thúy Kiều`. Có ông vua nọ mê mệt Truyện Kiều nhưng lại đòi nọc tác giả ra đánh, thi sĩ kia hết lời ca ngợi Truyện Kiều nhưng lại đòi bỏ bốn câu thơ... Rồi, có nhà chí sĩ chỉ vì ghét người lợi dụng Truyện Kiều mà buông lời mắng nhiếc sỉ vả Truyện Kiều... Có nhà nghiên cứu lên tiếng chê bai Truyện Kiều để rồi đụng đến những vấn đề ở ngoài phạm vi văn chương nghệ thuật...
Cứ thế, sự bàn luận đã tạo thành những vòng sóng vừa lan tỏa vừa biến dạng... kết quả là bạn đọc mỗi ngày một thêm cảm, hiểu, trân trọng và yêu quý Truyện Kiều.
Lại lạ ở chỗ: Truyện Kiều không phải là một tác phẩm hoàn toàn sáng tạo. Nguyễn Du dựa vào một tiểu thuyết của Trung Quốc mà viết ra. Vậy thao tác nghệ thuật ấy là gì? Sáng tác? Diễn Nôm? Phóng tác? Mô phỏng? Dịch?... Cuốn tiểu thuyết Trung Quốc ấy là cuốn nào? Là Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân như nhiều người vẫn nói hay là cuốn nào khác? Thanh Tâm Tài Nhân là ai? Có phải là người đã sống cùng thời với Vương Thúy Kiều (trong lịch sử Trung Quốc), đã yêu Kiều, đã từng đằm thắm với Kiều nhưng vì phải xa cách nên viết thành tiểu thuyết ca ngợi nàng Kiều và ẩn mình trong nhân vật chung tình Kim Trọng?
Cứ cho rằng Nguyễn Du đã dựa vào Kim Vân Kiều Truyện của